Tijd voor actie

We kiezen voor een pedagogische en onderzoekende aanpak bij leer- en gedragsstoornissen van leerlingen met en zonder label. Geïnspireerd door het pleidooi van Stijn Vanheule kiezen we voor een contextuele benadering, waarbij je het gedrag, leren en functioneren van een leerling niet los bekijkt, maar in samenhang met zijn of haar context. Daarnaast geven we hier nog enkele inspirerende mogelijke acties.

Oplossingsgericht denken

Dit is een manier van kijken (= context onderzoeken) en handelen waarbij de focus ligt op wat wél werkt, wat het doel is, en hoe je stap voor stap vooruit kunt, in plaats van uitgebreid stil te staan bij problemen en oorzaken.

Hoe zet je daar als onderzoekende professional op in?  

  1. Onaandachtig gedrag wijst erop dat een kind in de knoop zit: het zegt iets over dit kind in die omgeving en over de mismatch die zich op dat moment voordoet.
  2. Geval per geval goed onderzoeken wat zich als probleem voordoet en wanneer en waar dit zich voordoet en bij wie.
  3. Professioneel handelen beschouwen als een ontmoeting (tussen professional, kind en omgeving) waarbinnen andere ontmoetingen (tussen kind en omgeving) bestudeerd worden.
  4. Is er nood aan een label of kan ik dit ook anders ondersteunen? (Janssens, 2425).

Brede basiszorg

Hoewel al structureel verankerd in de meeste scholen willen we de rol van brede basiszorg, als een eerste stap, in het omgaan met leer- en gedragstoornissen, met en zonder label, in de klas, zeker opnemen.

Brede basiszorg wil zeggen dat leraren een krachtige leeromgeving voorzien, effectief lesgeven, een positieve sfeer in de klas creëren en aandacht hebben voor ieders noden.
Ze volgen de leerlingen systematisch op, werken actief aan het verminderen van risicofactoren, het behouden van beschermende factoren en proberen onderwijsbehoeften vroeg te detecteren en aan te pakken.

Op die manier scheppen de leraren voor elk kind de kans zich goed te voelen en maximaal te leren, zonder dat hiervoor meteen extra hulp nodig is. (Leerpunt. z.j.)

Universal Design for Learning (UDL)

Universal Design for Learning (UDL) biedt een wetenschappelijk kader om een curriculum te ontwikkelen dat door iedereen gebruikt kan worden, zonder nood aan specifieke aanpassingen of aparte ontwerpen (Janssens, 2425). Dit betekent dat van bij de start rekening wordt gehouden met de diverse noden van alle leerlingen (Meirschaut et al., 2015).

UDL ondersteunt je als leerkracht door niet uit te gaan van individuele tekorten, maar van diversiteit binnen je klas als uitgangspunt voor het ontwerpen van toegankelijk onderwijs voor iedereen.

UDL in onderwijs

  1. Vertrekt van diversiteit als norm en creëert leerwinst voor iedereen door meerdere leeropties aan te bieden.
  2. Streeft naar toegankelijkheid via een totaalaanpak: van infrastructuur tot leermaterialen, activiteiten, organisatie en opdrachten.
  3. Hanteert flexibele doelstellingen, methoden, materialen en evaluatievormen, met hoge verwachtingen voor alle leerlingen.
  4. Wordt vooraf ontworpen, waardoor het vaak efficiënter, goedkoper en minder stigmatiserend is dan individuele aanpassingen achteraf.

UDL is universeel ontworpen wanneer

  1. Iedereen gemotiveerd is om te leren.
  2. Iedereen begrijpt wat hij leert.
  3. Iedereen kan tonen en toepassen wat hij geleerd heeft. (Meirschaut et al., 2015)

Basisgids redelijke aanpassingen

Deze gids, ontwikkelt voor zorgcoördinatoren , kan je inspireren en helpen om elke leerling, met maar ook zonder diagnose, de juiste zorg te bieden, met extra aandacht voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften. (Fluyt et al., 2025).

Een redelijke aanpassing in het onderwijs is een individuele maatregel die tot doel heeft de leerling betrokken te houden bij het leerproces, met oog voor het sociaal-emotioneel welbevinden. Tegelijkertijd vertrekt de aanpassing vanuit hoge verwachtingen omtrent het leervermogen van de leerling zodat de leerling alle kansen krijgt, ondanks de aanpassing, om zijn of haar volledige potentieel te benutten. (Fluyt et al., 2025).

Op bladzijde 20 lees je bijvoorbeeld een mogelijke actie op de vraag “Hoe kan ik recht doen aan al die verschillende noden?”, een herkenbare vraag in veel klaslokalen.

Leersnacks

We serveren je tot slot twee leersnacks van leerpunt.be (LeerSnacks)

Gratis, evidence-informed en meteen bruikbaar in de klas
30minuten, start om 12u30

  1. 30/3/26: Kwaliteitsvol onderwijs aan kinderen met EMB
  2. 30/4/2026: Redelijke aanpassingen in het lager onderwijs